Έγγραφα και Άρθρα : Γεωργική Ασφάλεια
Η Ασφάλεια & Υγεία τού Αγρότη μέσα στό νέο Ευρωπαικό πλαίσιο

Γιάννης Κακουλλής
Μέλος του ΔΣ τού Συνδεσμου Ασφάλειας και Υγείας Κύπρου

Η Ευρωπαική Ενωση έχει τοποθετήσει την Ασφάλεια και Υγεία του εργαζόμενου πολύ ψηλά στις προτεραιότητες της. Η σχετική νομοθεσία στον τομέα αυτό είναι πολύ εκτεταμένη και έχει ήδη υιοθετειθεί στη χώρα μας. Ο κύριος άξονας τής νομοθεσίας είναι ο νόμος γιά τήν Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία τού 1996 από τόν οποίο απορρέουν διάφοροι άλλοι κανονισμοί οι οποίοι διέπουν μιά σειρά από άλλα συναφή θέματα.

Η βασική φιλοσοφία τής ευρωπαικής νομοθεσίας είναι ουσιαστικά απλή και στην πιό γενική της μορφή προβλέπει ότι ο κάθε εργοδότης είναι υπόχρεος νά διασφαλίσει ασφαλή χώρο εργασίας για τούς εργοδοτούμενους του. Εν σχέσει μέ τήν προηγούμενη νομοθεσία έχουν γίνει σημαντικές βελτιώσεις οι οποίες καλύπτουν όχι μόνο ολους τούς εργοδότες και εργοδοτούμενους αλλά καί τά αυτοεργοδοτούμενα πρόσωπα, μιά τάξη στήν οποία ανήκουν οι πλείστοι αγρότες μας. Επιπλέον καλύπτονται όχι μόνο τά εργοστάσια όπως ήταν προηγουμένως αλλά και κάθε χώρος όπου διεξάγεται εργασία, κάτι το οποίο φυσικά καλύπτει και τούς χώρους εργασίας του αγρότη είτε αυτοί είναι χωράφια, περιβόλια, θερμοκήπια, συσκευαστήρια κλπ Αλλη σημαντική πρόνοια καλύπτει όχι μόνο τά ατυχήματα στούς χώρους εργασίας αλλά καί τίς επαγγελματικές ασθένειες δηλαδή οποιαδήποτε βλάβη στην υγεία προέλθει από τήν εργασία. Τέτοιοι επαγγελματικοί κίνδυνοι υπάρχουν πάρα πολλοί στον αγροτικό κόσμο όπως γιά παράδειγμα ασθένειες από τα φυτοφάρμακα, η απώλεια ακοής από τόν θόρυβο, δερματικες παθήσεις από τήν έκθεση στον ήλιο, εισπνοή σκόνης κλπ.

Με την νέα νομοθεσία οι εργοδότες έχουν εκτεταμένες και συγκεκριμένες υποχρεώσεις όπως για παράδειγμα: νά διαθέτουν γραπτή εκτίμηση κινδύνων, νά διατηρούν επιτροπές ασφάλειας για τούς εργοδοτούμενους τους, νά διαθέτουν αρχείο ατυχημάτων, νά πληροφορούν και εκπαιδεύουν τούς εργοδοτούμενους τους, να ορίζουν εργοδοτούμενους που νά εξειδικεύονται στόν τομέα της Ασφάλειας και Υγείας κλπ ούτως ώστε νά μπορούν οι εργοδότες με τη συνεργασία των εργοδοτουμένων τους να καταπολεμούν κάθε κίνδυνο στον χώρο εργασίας εξασφαλίζοντας έτσι ασφάλεια και υγεία οπως προβλέπεται στη γενική αρχή.

Οσον αφορά τήν καταπολέμηση τών κινδύνων παραθέτονται συγκεκριμένες αρχες πρόληψης ως εξής:

• Οι κίνδυνοι νά αποφεύγονται όπου είναι δυνατόν
• Οπου δέν είναι δυνατόν νά αποφεύγονται οι κίνδυνοι, νά καταγράφονται, νά εκτιμούνται και νά προγραμματίζεται η καταπολέμηση τους
• Οι κίνδυνοι να καταπολεμούνται στην πηγή τους
• Η εργασία νά προσαρμόζεται στον άνθρωπο καί όχι ο άνθρωπος στην εργασία
• Η τεχνολογία νά παρακολουθείται και να χρησιμοποιείται εποικοδομητικά στην καταπολέμηση τών επαγγελματικών κινδύνων
• Καθε τι επικίνδυνο νά αντικαθίσταται απο το ακίνδυνο ή τουλάχιστον το λιγότερο επικίνδυνο
• Να προέχουν τα ομαδικά από τα ατομικά μέτρα προστασίας των εργοδοτουμένων
• Ο εργοδότης νά διαβουλεύεται μέ τούς εργοδοτούμενους του

Ειναι γεγονός ότι τά τελευταία χρόνια καταβάλλονται τεράστιες προσπάθειες για τήν αναβάθμιση του θεσμού μέ ρυθμιστή το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας και αρκετες κυπριακές επιχειρήσεις έχουν ήδη επιτύχει αξιόλογα επίπεδα Ασφάλειας και Υγείας στις εγκαταστάσεις τους. Τα παραδείγματα όμως αυτά είναι λίγα και δυστυχώς η γενική εικόνα πού παρουσιάζομε σάν χώρα ειναι ότι υστερούμε σημαντικά στον τομέα αυτό και ότι έχομε πολύ δρόμο ακόμα νά διανύσομε για νά επιτύχομε τά επίπεδα που προβλέπονται στην ευρωπαική νομοθεσία.

Πρέπει νά πούμε ότι μέσα στο πλαίσιο αυτό, ο αγροτικός τομέας παρουσιάζεται ιδιαίτερα προβληματικός. Μια εξέταση πού έγινε τελευταία από τον Συνδεσμο Ασφάλειας και Υγείας Κύπρου ανέδειξε μια σωρεία από σοβαρούς επαγγελματικούς κινδύνους ενω τά μέτρα πού λαμβάνονται είναι έιτε ανύπαρκτα η σέ πολύ αρχικά στάδια. Η πραγματικότητα είναι ότι το επάγγελμα τού αγρότη βρίθει από κινδύνους. Τά ατυχήματα μέ τους γεωργικούς ελκυστήρες ειναι και συχνά και σοβαρά αλλά δέν είναι τά μόνα. Ουσιαστικά όλα τά γεωργικά εργαλεία είναι επικίνδυνα παρουσιάζοντας αλλού μεγάλους και αλλού κρυφούς κινδύνους. Τα αλυσοπρίονα, οι χειραγώγιμοι ελκυστήρες, οι χορτοκοπτικές παρουσιάζουν μόνιμους κινδύνους. Οι διάφορες αγροτικες διεργασίες όπως τό μάζεμα τών ελιών ή άλλων καρπών, η χρήση σκάλων, τό φόρτωμα και ξεφόρτωμα κιβωτίων στα φορτηγά παρουσιάζουν άλλες γνωστές μορφές κινδύνων. Εχομε ήδη αναφέρει τά φυτοφάρμακα, τόν θόρυβο από τά γεωργικα μηχανήματα, τήν σκόνη κλπ. Θά μπορούσαμε νά παραθέσομε πάρα πολλούς τέτοιους κινδύνους σε κάθε βήμα τής εργασίας τού αγρότη. Ίσως είναι πιό εύκολο νά πούμε ότι ελάχιστοι κίνδυνοι απουσιάζουν και ότι το αγροτικό επάγγελμα είναι ένα από τά πιό επικίνδυνα στη χώρα μας. Πρέπει ακόμα νά πούμε ότι οι αγρότες είναι ελάχιστα ευαισθητοποιημένοι στον τομέα τής Ασφάλειας και Υγείας δίνοντας βαρύτητα στά οικονομικά προβλήματα τού κλάδου και βάζοντας σε δεύτερη μοίρα το θέμα τής ασφάλειας, τής αρτιμέλειας και τής γενικότερης υγείας τους. Οι ελλείψεις στον τομέα είναι τεράστιες. Πόσες αγροτικές επιχειρήσεις γιά παράδειγμα έχουν στήν διάθεση τους εκτίμηση κινδυνων όπως απαιτεί η νομοθεσία; Πόσες επιτροπες ασφάλειας υπάρχουν στόν αγροτικό κόσμο; Πόσοι γεωργικοί ελκυστήρες είναι κατάλληλοι και ασφαλείς για τούς οδηγούς τους αλλά και γιά τους άλλους; Πόσοι αγρότες γνωρίζουν και εφαρμόζουν τις οδηγίες ασφαλειας για τα φυτοφάρμακα; Πόσα εκπαιδευτικά σεμινάρια έχουν γίνει μέ θέμα την ασφάλεια και υγεία τού αγρότη;

Οι απαντήσεις στά πιό πάνω είναι σέ όλους μας γνωστές και είναι φανερό ότι η ασφάλεια και υγεία είναι ένας παραμελημένος τομέας στόν αγροτικό κόσμο. Αυτό δέν πρέπει νά μας αποθαρρύνει. Τά προβλήματα ασφάλειας και υγείας είναι ως επι τό πλείστον κοινά σέ όλες τις ευρωπαικες χώρες καί ομως άλλα κράτη μέλη έχουν καταφερει αξιόλογα αποτελέσματα στον τομέα αυτό. Ειναι σημαντικό μέσα στό νέο ευρωπαικό πλαίσιο νά καταβληθούν προσπάθειες από όλους τούς εμπλεκόμενους φορείς μέ στόχο νά πάρει ο πολύ σημαντικός αυτός θεσμός τη θέση πού κατέχει στίς υπόλοιπες ευρωπαικές χώρες.