Έγγραφα και Άρθρα : Ενδιαφέροντα Άρθρα
Χρωστικές Ουσίες. Απαγορεύσεις και Περιορισμοί στη Χρήση τους

Δρ. Τασούλα Κυπριανίδου-Λεοντίδου
Μέλος του ΣΑΥΚ

Πολλές από τις χρωστικές ουσίες που χρησιμοποιούσε μέχρι σήμερα ο άνθρωπος έχει αποδειχθεί ότι προκαλούν σημαντικές βλάβες στον ανθρώπινο οργανισμό. Για τον περιορισμό των αρνητικών αυτών επιδράσεων έχουν επιβληθεί περιορισμοί στη χρήση των χρωστικών ουσιών και ειδικότερα σε προϊόντα που τις περιέχουν και θα διατεθούν στο ευρύ καταναλωτικό κοινό. Εφόσον έχει αποδειχθεί, από ολοκληρωμένες εκτιμήσεις κίνδυνου, ότι μια χρωστική ουσία μπορεί να χαρακτηρισθεί ως καρκινογόνος, μεταλλαξιογόνος ή τοξική για την αναπαραγωγή τότε δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί πλέον σε καταναλωτικά προϊόντα. Τέτοιες χρωστικές ουσίες είναι τα διάφορα αζωχρώματα, δηλαδή τεχνητές ουσίες που περιέχουν άζωτο, τα οποία παρατίθενται αναλυτικά στο Παράρτημα Χ των περί Επικίνδυνων Ουσιών (Ταξινόμηση, Συσκευασία και Σήμανση Επικίνδυνων Ουσιών και Παρασκευασμάτων) Κανονισμών του 2002 και 2004.

Το Παράρτημα αυτό μεταφέρει όλες τις πρόνοιες της Οδηγίας 76/769/ΕΟΚ και των τροποποιήσεών της, εισάγοντας απαγορεύσεις και περιορισμούς στη χρήση ορισμένων επικίνδυνων χημικών ουσιών και παρασκευασμάτων. Βρίσκεται στην ιστοσελίδα του Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.mlsi.gov.cy/dli

Σύμφωνα με το περιεχόμενο του Παραρτήματος Χ:

1. Τα αζωχρώµατα που ενδέχεται να απελευθερώνουν, µε αναγωγική διάσπαση µίας ή περισσότερων αζωοµάδων, µία ή περισσότερες από τις αρωµατικές αµίνες που αναφέρονται στο Προσάρτηµα 8 των Κανονισμών, σε ανιχνεύσιµες συγκεντρώσεις, δηλαδή άνω των 30 ppm στα τελικά προϊόντα ή στα χρωµατισµένα τους µέρη, απαγορεύεται να χρησιµοποιούνται σε κλωστοϋφαντουργικά και δερµάτινα προϊόντα τα οποία μπορεί να έλθουν σε άµεση και παρατεταµένη επαφή µε το δέρµα ή τη στοµατική κοιλότητα,. Τέτοια προϊόντα είναι:

• ενδύµατα, κλινοσκεπάσµατα, πετσέτες, είδη για τα µαλλιά, περούκες, καπέλα, πάνες και άλλα είδη ατοµικής υγιεινής, υπνόσακους,
• υποδήµατα, γάντια, λουράκια ρολογιών χειρός, τσάντες, πορτοφόλια κάθε είδους, χαρτοφύλακες, καλύµµατα καθισµάτων, πορτοφόλια που φοριούνται στο λαιµό,
• υφασµάτινα ή δερµάτινα παιχνίδια και παιχνίδια τα οποία περιλαµβάνουν υφασµάτινα ή δερµάτινα εξαρτήµατα,
• νήµατα και υφάσµατα προοριζόµενα για χρήση από τον τελικό καταναλωτή.

2. Τα αζωχρώματα που περιλαμβάνονται στον ‘‘Κατάλογο αζωχρωμάτων‘‘ του Προσαρτήματος 9, δεν επιτρέπεται να διατίθενται στην αγορά ή να χρησιμοποιούνται για τη βαφή κλωστοϋφαντουργικών και δερμάτινων προϊόντων ως ουσία ή συστατικό παρασκευασμάτων σε συγκεντρώσεις μεγαλύτερες από 0,1% κατά βάρος.

Εκτός από τη χρήση τους στη βαφή καταναλωτικών αγαθών, οι χρωστικές ουσίες έχουν ευρεία χρήση στη βιομηχανία τροφίμων γιατί πολλά τρόφιμα κατά τη διάρκεια της βιομηχανικής τους επεξεργασίας, χάνουν το αρχικό τους χρώμα δημιουργώντας αρνητικές εντυπώσεις στο μελλοντικό αγοραστή για την ποιότητα τους, με πιθανή συνέπεια τη σημαντική μείωση της εμπορευσιμότητας του προϊόντος. Για βελτίωση της εμφάνισης του τροφίμου άρχισαν να χρησιμοποιούνται χρωστικές ουσίες οι οποίες μπορούν να προσδώσουν στο τρόφιμο την επιθυμητή εμφάνιση. Η εμφάνιση που επιτυγχάνεται με την προσθήκη της χρωστικής ουσίας θα πρέπει να παραμένει σταθερή και να μην αλλοιώνεται στις ιδιαίτερες συνθήκες με τις οποίες το τρόφιμο αποθηκεύεται, επεξεργάζεται, ή μαγειρεύεται.

Οι περισσότερες χρωστικές ουσίες ανήκουν στην κατηγορία των αζωχρωμάτων, και είναι κατά κύριο λόγο αλλεργιογόνες, μπορεί δηλαδή να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις σε άτομα με σχετική προδιάθεση. Τέτοιες ουσίες είναι η Ε102 (Ταρτραζίνη, δίνει πορτοκαλί χρώμα σε αναψυκτικά, κρέμες, κ.λπ.), η Ε110 (πορτοκαλοκίτρινο S ή Sunset Yellow FCF συναντάται σε μουστάρδες, καραμέλες, κ.λπ.), η Ε122 (Καρμοϊζίνη κόκκινου ή καστανού χρώματος που συναντάται σε ποτά αραίωσης, ζελέδες, καραμέλες, κλπ), η Ε128 (Κόκκινο 26 δίνει κόκκινο χρώμα σε λουκάνικα), η Ε129 (Allura Red Ac, δίνει βαθύ κόκκινο χρώμα σε μη αλκοολούχα αρωματικά ποτά και υποκατάστατα κρέατος), η Ε151 (Λαμπρό Μαύρο ΒΝ που χρησιμοποιείται σε καφέ σάλτσες) και η Ε154 (Καστανό FK που χρησιμοποιείται σε καπνιστά ψάρια).

Φυσικές χρωστικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για χρωματισμό τροφίμων και είναι αβλαβείς είναι η Ε101 (Ριβοφλαβίνη, κίτρινου χρώματος), η Ε140 (Χλωροφύλλες που προέρχονται από εκχύλιση από τα φύλλα διαφόρων φυτών), η Ε141 (προέρχεται από τη Χλωροφύλλη διαφόρων φυτών), η Ε160 (μείγμα Καροτένιων πορτοκαλοκίτρινου χρώματος), η Ε162 (κόκκινη χρωστική από τα παντζάρια), η Ε170 (κιμωλία-Ανθρακικό Ασβέστιο) και η Ε171 (Διοξείδιο του Τιτανίου).

Για πολλές από τις συνθετικές αλλά και τις φυσικές χρωστικές ουσίες που χρησιμοποιούνται, παρόλο που δεν έχουν αναφερθεί αρνητικές επιπτώσεις για την υγεία του καταναλωτή, εντούτοις οι μελέτες για εξαγωγή ολοκληρωμένων και τελικών συμπερασμάτων συνεχίζονται. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι η χρωστική ουσία Ε150 (το Καραμελόχρωμα), που χρησιμοποιείται περισσότερο από όλες τις άλλες χρωστικές ουσίες σε ποτά, αναψυκτικά, δημητριακά πρωινού, κ.λπ.

Όλοι οι καταναλωτές θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί και επιλεκτικοί στην αγορά καταναλωτικών προϊόντων που έχουν τεχνητά χρωματισθεί. Θα πρέπει να αντιμετωπίζουν με ιδιαίτερο σκεπτικισμό όλα τα προϊόντα που μπορεί να έρθουν σε άμεση επαφή με τον οργανισμό τους (κατάποση, εισπνοή, δερματική επαφή) και κυρίως να έχουν υπόψη τους ότι οργανισμοί όπως αυτοί των μικρών παιδιών είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στην έκθεση σε επικίνδυνες χημικές ουσίες.