Cyprus Safety & Health Association

Έγγραφα και Άρθρα : Ενδιαφέροντα Άρθρα
Χύτρες Ταχύτητας

Στέφανος Αχιλλείδης
Λειτουργός Επιθεώρησης Εργασίας
Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας

Εισαγωγή

Στην Κυπριακή αγορά διατίθενται προς πώληση πληθώρα προϊόντων με χώρα προέλευσης είτε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είτε τρίτη χώρα. Τα προϊόντα αυτά προορίζονται για χρήση στους χώρους εργασίας και στο οικιακό περιβάλλον.

Ανεξάρτητα όμως από τη χώρα προέλευσης των προϊόντων και την προοριζόμενη χρήση τους, για να επιτρέπεται η διάθεση στην αγορά συγκεκριμένων προϊόντων πρέπει αυτά να πληρούν τις ελάχιστες βασικές απαιτήσεις ασφάλειας και υγείας, όπως αυτές καθορίζονται στις Ευρωπαϊκές Οδηγίες.

Πρόσφατα, δικαιολογημένα δημιουργήθηκε σάλος στην Ελληνική αγορά από ελαττωματικά ηλεκτρικά σίδερα συγκεκριμένου τύπου και σειράς που προκάλεσαν το θάνατο από ηλεκτροπληξία σε τρεις χρήστες / καταναλωτές στην Ελλάδα επειδή αυτά δεν πληρούσαν τις βασικές απαιτήσεις ασφάλειας και υγείας που αναφέρονταν στους ηλεκτρολογικούς κινδύνους. Ευτυχώς, το συγκεκριμένο ηλεκτρικό σίδερο δεν εντοπίστηκε στην Κυπριακή αγορά.

Οι διάφορες οικιακές συσκευές που χρησιμοποιούμε στο σπίτι μας που λειτουργούν με ηλεκτρική ενέργεια ή υπό πίεση, όπως είναι οι χύτρες ταχύτητας, τα ατμοσίδερα, οι θερμοσίφωνες, κ.λπ, κρύβουν κινδύνους οι οποίοι δεν είναι ορατοί ούτε εύκολα κατανοητοί στον χρήστη / καταναλωτή, αλλά μπορούν να προληφθούν με κατάλληλα τεχνικά, κατασκευαστικά και οργανωτικά μέτρα στο στάδιο του σχεδιασμού και της κατασκευής του προϊόντος.

Οι κίνδυνοι από πιθανή βλάβη ή έλλειψη συντήρησης συσκευών που λειτουργούν υπό πίεση, όπως η χύτρα ταχύτητας, μέσα στο σπίτι μας συνήθως παραγνωρίζονται παρόλο που οι συνέπειες τους είναι μεγάλες.

Σε κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εντοπίστηκαν χύτρες ταχύτητας που δεν ικανοποιούσαν τις βασικές απαιτήσεις ασφάλειας και υγείας της πιο πάνω Οδηγίας, θέτοντας έτσι σε κίνδυνο την ασφάλεια και υγεία των καταναλωτών. Στις περιπτώσεις αυτές η έγκαιρη παρέμβαση των αρμοδίων αρχών είχε ως αποτέλεσμα την απόσυρση των μη συμμορφούμενων χυτρών ταχύτητας από την αγορά καθώς και την επιβολή αποτρεπτικών προστίμων στους εισαγωγείς / κατασκευαστές / αντιπροσώπους.

Επειδή η χύτρα ταχύτητας αποτελεί βασικό μαγειρικό σκεύος του σύγχρονου νοικοκυριού και συναντάται σε όλα σχεδόν τα νοικοκυριά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μελετά τη διεξαγωγή μιας συντονισμένης προσπάθειας επιτήρησης της αγοράς σε Ευρωπαϊκή κλίμακα σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών με στόχο αφενός την ενημέρωση των κατασκευαστών, εισαγωγέων και του κοινού για το θέμα αυτό και αφετέρου για να διαπιστωθεί κατά πόσο και σε πιο βαθμό οι χύτρες ταχύτητας που διατίθενται στην Ευρωπαϊκή αγορά πληρούν τις βασικές απαιτήσεις ασφάλειας και υγείας της Οδηγίας που αναφέρεται πιο πάνω. Με βάση τα αποτελέσματα της πιο πάνω έρευνας, θα εξαχθούν συμπεράσματα και η Ευρωπαϊκή Ένωση θα διαμορφώσει ανάλογα την πολιτική της για περαιτέρω ενέργειες και πρωτοβουλίες πάνω σ’ αυτό το θέμα.

Χύτρα ταχύτητας – βασικές αρχές λειτουργίας

Η χύτρα ατμού, ή χύτρα ταχύτητας όπως είναι επίσης γνωστή, υπάρχει σχεδόν σε κάθε σπίτι αφού τα πλεονεκτήματα αυτής της μαγειρικής συσκευής είναι πολλά (περιορισμός χρόνου μαγειρέματος, υγιεινότερος και οικονομικότερος τρόπος μαγειρέματος, δεν αλλοιώνονται τα θρεπτικά συστατικά της τροφής, κ.λπ.).

Η μέθοδος μαγειρέματος με ατμό, σε σύγκριση με τον παραδοσιακό τρόπο μαγειρέματος σε φούρνο με γκάζι ή ηλεκτρισμό πλεονεκτεί λόγω της δυνατότητας του ατμού να μεταφέρει με πιο αποτελεσματικό τρόπο ενέργεια για το μαγείρεμα σε σύγκριση με τον αέρα, χωρίς να καεί το φαγητό και χρησιμοποιώντας λιγότερη ενέργεια.

Πως όμως λειτουργεί μια χύτρα ταχύτητας;

Το νερό στο επίπεδο της θάλασσας βράζει στους 100 βαθμούς Κελσίου και μετατρέπεται σε υδρατμούς. Όταν το νερό φτάσει στο σημείο βρασμού, όση περισσότερη θερμότητα και αν του δώσουμε, η θερμοκρασία παραμένει σταθερή. Ο μόνος τρόπος για να αυξήσουμε τη θερμοκρασία του ατμού και το σημείο βρασμού του νερού είναι να αυξήσουμε την πίεση.

Αυτό κάνει και η χύτρα ταχύτητας, αφού το στεγανό δοχείο και το ερμητικά κλειστό καπάκι της δεν επιτρέπουν τη διαφυγή του ατμού. Έτσι, η θερμότητα που παράγεται από τη φωτιά αυξάνει την πίεση εντός της χύτρας. Μια τυπική χύτρα ταχύτητας καθώς επίσης μια σύντομη περιγραφή των κατασκευαστικών στοιχείων από τα οποία αποτελείται, φαίνεται στο πιο κάτω σχεδιάγραμμα:

Σχεδιάγραμμα τυπικής χύτρας ταχύτητας

Α/α	Χαρακτηριστικά στοιχεία της χύτρας ταχύτητας	Λειτουργία

1.	Ρυθμιστής Πίεσης	Ο Ρυθμιστής Πίεσης ελέγχει και διατηρεί την πίεση μέσα στην χύτρα ταχύτητας στα 15psi ή 1 bar (πίεση περίπου μιας ατμόσφαιρας). Αυτή είναι η συνήθης πίεση στην οποία ψήνεται το φαγητό.

2.	Αγωγός Εξαέρωσης	Ο Ρυθμιστής Πίεσης τοποθετείται πάνω στον Αγωγό Εξαέρωσης και επιτρέπει τη διαφυγή του ατμού δια μέσω του εν λόγω αγωγού, σε περίπτωση που η πίεση μέσα στη χύτρα ταχύτητας υπερβεί τα 15 psi.

3.	Δείκτης Πίεσης	Ο Δείκτης Πίεσης χρησιμεύει ως οπτική ένδειξη της πίεσης που υπάρχει μέσα στη χύτρα ταχύτητας. Όταν δεν υπάρχει πίεση, ο Δείκτης Πίεσης είναι χαμηλωμένος, ενώ όταν υπάρχει πίεση ο Δείκτης Πίεσης ανυψώνεται.

4.	Ασφαλιστική Κλείδα	Η Ασφαλιστική Κλείδα βρίσκεται πάνω στη χειρολαβή και χρησιμεύει για να ασφαλίζει και να απασφαλίζει το καπάκι πάνω στο δοχείο της χύτρας ταχύτητας. Επίσης εμποδίζει το άνοιγμά της ενόσω αυτή βρίσκεται υπό πίεση.

5.	Στεγανωτική Φλάντζα (λάστιχο)	Η Στεγανωτική Φλάντζα τοποθετείται στη περίμετρο του καπακιού της χύτρας ταχύτητας. Όταν το καπάκι τοποθετηθεί πάνω στο δοχείο και ασφαλιστεί, η Στεγανωτική Φλάντζα εξασφαλίζει τη στεγανότητα της χύτρας ταχύτητας.

6.	Βαλβίδα Υπερπίεσης	Η Βαλβίδα Υπερπίεσης βρίσκεται πάνω στο καπάκι της χύτρας ταχύτητας. Σε περίπτωση που ο αγωγός Εξαέρωσης είναι κλειστός εξαιτίας τροφών ή άλλων ακαθαρσιών, η πίεση μέσα στη χύτρα θα αρχίσει να αυξάνεται πέρα από το επιτρεπτό όριο πίεσης λειτουργίας των 15 psi. Σε τέτοια περίπτωση, ο ατμός διαφεύγει από τη Βαλβίδα Υπερπίεσης για να εκτονωθεί η αυξημένη πίεση.

7.	Σχάρα Μαγειρέματος	Η Σχάρα Μαγειρέματος τοποθετείται στον πάτο της χύτρας ταχύτητας και βοηθά το μαγείρεμα τροφών με ατμό χωρίς αυτά να έρχονται σε επαφή με το νερό.

Η πίεση που δημιουργείται μέσα στη χύτρα ταχύτητας είναι συνήθως 5 - 15 psi. Η αύξηση της πίεσης μέσα στην χύτρα ταχύτητας αυξάνει τη θερμοκρασία του ατμού με αποτέλεσμα να μεταφέρεται γρηγορότερα μεγαλύτερη ποσότητα ενέργειας, έτσι το φαγητό να ψήνεται σε συντομότερο χρόνο.

Ο ατμός που δημιουργείται μέσα στην χύτρα ταχύτητας, σε πίεση 15 psi, έχει θερμοκρασία 125 βαθμών Κελσίου και αν διαφύγει απότομα μπορεί να προκαλέσει σοβαρά εγκαύματα. Σε περίπτωση που λόγω αστοχίας γίνει έκρηξη και διάρρηξη της χύτρας, τότε μπορεί να προκύψει τραυματισμός από την εκσφενδόνιση κομματιών φαγητού και θραυσμάτων μετάλλου ή άλλων υλικών της χύτρας.

Διάθεση στην αγορά χυτρών ταχύτητας

Στην Ευρωπαϊκή, όπως και στην Κυπριακή αγορά, διατίθενται χύτρες ταχύτητας σε ποικιλία μοντέλων και μεγεθών από διάφορα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλες τρίτες χώρες.

Οι χύτρες ταχύτητας ανήκουν στην κατηγορία των προϊόντων που διέπονται από τις πρόνοιες της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 97/23/ΕΚ για τον Εξοπλισμό υπό Πίεση, η οποία μεταφέρθηκε στην Κυπριακή νομοθεσία με τους περί των Βασικών Απαιτήσεων (Εξοπλισμός υπό Πίεση) Κανονισμούς του 2003 (Κ.Δ.Π. 311/2003). Οι πιο πάνω Κανονισμοί τέθηκαν σε ισχύ τη 1>η Μαΐου 2004. Το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας, του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, είναι η αρμόδια αρχή για την εφαρμογή της πιο πάνω νομοθεσίας.

Για να επιτρέπεται η διάθεση στην αγορά των χυτρών ταχύτητας πρέπει αυτές να πληρούν τις βασικές απαιτήσεις ασφάλειας και υγείας των πιο πάνω Κανονισμών. Η συμμόρφωση αυτή τεκμηριώνεται με την επίθεση πάνω στη χύτρα ταχύτητας της σήμανσης συμμόρφωσης CE με ευανάγνωστο, ευδιάκριτο και ανεξίτηλο τρόπο. Η επίθεση της πιο πάνω σήμανσης με τρόπο που αυτή να αλλοιώνεται, να φθείρεται ή να καταστρέφεται εξαιτίας της χρήσης της χύτρας ταχύτητας, δεν είναι αποδεκτή και συνήθως αποτελεί ένδειξη προχειρότητας σχεδιασμού και κατασκευής και, ενδεχομένως, μη συμμόρφωσης προς τις βασικές απαιτήσεις.

Συνήθως, οι κατασκευαστές χυτρών ταχύτητας επιθέτουν τη σήμανση CE χαράσσοντας την στη βάση του δοχείου της χύτρας ταχύτητας ή στο καπάκι της.

Επιπλέον της σήμανσης συμμόρφωσης CE, η χύτρα ταχύτητας πρέπει να συνοδεύεται από άλλες χρήσιμες για τον χρήστη / καταναλωτή πληροφορίες, όπως:

(α) Το όνομα και τη διεύθυνση του κατασκευαστή, ή του εξουσιοδοτημένου αντιπροσώπου του στην Ευρωπαϊκή Ένωση, (β) το έτος κατασκευής, (γ) το μοντέλο και (δ) η σειρά κατασκευής, (ε) το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο πίεσης και (στ) η χωρητικότητα σε λίτρα.

Επίσης, είναι απαραίτητο η χύτρα ταχύτητας να συνοδεύεται από σημείωμα οδηγιών προς το χρήστη με πληροφορίες που αφορούν τη συναρμολόγηση, τη λειτουργία, την ασφαλή χρήση και συντήρησή της.

Με βάση τα πιο πάνω, η ορθή επιλογή της χύτρα ταχύτητας στο στάδιο της αγοράς πρέπει να γίνεται όχι με μόνο κριτήριο το κόστος, αλλά μετά από έρευνα και μελέτη των δεδομένων και στοιχείων που παραθέτει ο κατασκευαστής. Ο αγοραστής θα πρέπει πρώτα να ελέγχει ότι η σήμανση CE υπάρχει όχι μόνο πάνω στη συσκευασία, όπως συνηθίζεται από μερικούς κατασκευαστές, αλλά πάνω στη χύτρα, είτε στο καπάκι είτε στη βάση της χύτρας ταχύτητας, με τρόπο που περιγράφεται πιο πάνω. Στη συνέχεια, θα πρέπει να αναζητά τις οδηγίες προς τον χρήστη διατυπωμένες απαραίτητα στην ελληνική γλώσσα. Μια χύτρα ταχύτητας που πληροί τις βασικές απαιτήσεις ασφάλειας και υγείας πρέπει να συνοδεύεται από τα πιο πάνω.

Χύτρες ταχύτητας οι οποίες διαπιστώνεται με γυμνό μάτι ότι η κατασκευή τους είναι αμφιβόλου ποιότητας, ή δεν αναγράφονται σ΄ αυτές τα στοιχεία που αναφέρονται πιο πάνω, ή είναι ελλιπή, θα ήταν φρόνιμο να αποφεύγονται.

Χρήση και συντήρηση της χύτρας ταχύτητας

Όσο σημαντική είναι η επιλογή της κατάλληλης χύτρας ταχύτητας, άλλο τόσο σημαντική είναι και η ορθή χρήση και συντήρησή της. Ο κατασκευαστής πρέπει, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, να δίνει σαφείς και χρήσιμες οδηγίες χρήσης και συντήρησης μαζί με τη χύτρα ταχύτητας. Η τήρηση των οδηγιών χρήσης και συντήρησης είναι η παράμετρος για την ασφαλή χρήση της.

Μερικές βασικές συμβουλές για την ασφαλή χρήση της χύτρα ταχύτητας είναι και οι ακόλουθες:

Πριν τη χρήση της χύτρας ταχύτητας, βεβαιωθείτε ότι η ελαστική, στεγανωτική φλάντζα (λάστιχο) γύρω από το καπάκι δεν είναι φθαρμένη ή σχισμένη και ο αγωγός εξαέρωσης είναι καθαρός από υπολείμματα τροφής.

Βεβαιωθείτε ότι το καπάκι είναι ερμητικά κλειστό πριν τοποθετήσετε τη χύτρα στη φωτιά.

Εάν ατμός διαφεύγει γύρω από το καπάκι ή τις χειρολαβές, σβήστε αμέσως τη φωτιά, αφήστε τη χύτρα να κρυώσει, ελευθερώστε όλο τον ατμό που περιέχει ανοίγοντας το ρυθμιστή πίεσης, αφαιρέστε το καπάκι και ξεπλύνετέ το με νερό. Σφήξτε τις χειρολαβές, τοποθετήστε το καπάκι πίσω στη θέση του και ανάψτε τη φωτιά. Αν εξακολουθεί να διαφεύγει ατμός, σημαίνει ότι η στεγανωτική φλάντζα γύρω από το καπάκι χρειάζεται αντικατάσταση.

Αν η πίεση μέσα στη χύτρα ταχύτητας αυξάνεται συνεχώς χωρίς να εκτονώνεται μέσω του ρυθμιστή πίεσης ή της βαλβίδας υπερπίεσης, τότε σε μια τέτοια περίπτωση υπάρχει άμεσος κίνδυνος έκρηξης και σοβαρού τραυματισμού γι’ αυτό η χύτρα θα πρέπει να απομακρύνεται αμέσως από τη φωτιά. Η συνεχώς αυξανόμενη πίεση μπορεί να έχει σαν αιτία τη βλάβη του ρυθμιστή πίεσης ή το φράξιμο της βαλβίδας υπερπίεσης με υπολείματα τροφών. Χαρακτηριστικές ενδείξεις αυτού του φαινομένου είναι ο ασταθής θόρυβος που ακούγεται από το ρυθμιστή πίεσης, ο κλυδωνισμός ή το τρέμουλο της χύτρας ταχύτητας ενόσω αυτή βρίσκεται πάνω στη φωτιά.

Το καπάκι μπορεί να αφαιρεθεί όταν ο ρυθμιστής πίεσης του ατμού σταματήσει να βγάζει ατμό. Ελέγξτε εάν ο δείκτης πίεσης έχει χαμηλώσει στο ίδιο επίπεδο με το καπάκι (Σημ. ο δείκτης πίεσης δεν συναντάται σε όλες τις χύτρες ταχύτητας). Για περισσότερη ασφάλεια πριν αφαιρέσετε το καπάκι, αφήστε τη χύτρα ταχύτητας να κρυώσει από μόνη της για περίπου 10 λεπτά. Αργότερα, μπορείτε προσεκτικά να τη μεταφέρετε κάτω από τη βρύση και να αφήσετε να τρέξει άφθονο κρύο νερό πάνω από τη χύτρα ταχύτητας για να χαμηλώσει γρηγορότερα η θερμοκρασία της.

Ανοίγετε το καπάκι προσεκτικά, κρατώντας το πρόσωπο μακριά από τη χύτρα ταχύτητας. Μπορείτε επίσης με προσοχή να αφαιρέσετε και τη βαλβίδα ασφαλείας για να καθαριστεί από τυχόν υπολείμματα τροφής.

Οι πιο πάνω συμβουλές δεν αντικαθιστούν τις οδηγίες χρήσης που ορίζονται από τον κατασκευαστή. Οι οδηγίες συντήρησης συνήθως δεν διαφέρουν από κατασκευαστή σε κατασκευαστή. Συστήνεται η αυστηρή τήρησή τους για αποφυγή απρόβλεπτων και δυσάρεστων συμβάντων και χρήση των κατάλληλων καθαριστικών μέσων και ανταλλακτικών που συστήνονται από τον κατασκευαστή.

Το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας, μέσα στα πλαίσια της επιτήρησης της αγοράς, διενεργεί περιοδικούς, δειγματοληπτικούς ελέγχους σε χώρους όπου διατίθενται προς πώληση χύτρες ταχύτητας για να διαπιστώνει αν αυτές πληρούν τις πρόνοιες των σχετικών Κανονισμών που αναφέρθηκαν πιο πάνω.

Για περισσότερες πληροφορίες για τον Εξοπλισμό υπό Πίεση και άμεση πρόσβαση στη σχετική εναρμονιστική νομοθεσία που τους διέπει, μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.mlsi.gov.cy/dli ή να απευθύνεστε στα κατά τόπους Επαρχιακά Γραφεία Επιθεώρησης Εργασίας.

Επίσης στην ειδική ιστοσελίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον Εξοπλισμό υπό Πίεση στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://ped.eurodyn.com μπορείτε να βρείτε εκτός από το κείμενο της Οδηγίας και άλλες χρήσιμες πληροφορίες, όπως π.χ. κατευθυντήριες οδηγίες για την εφαρμογή της, στοιχεία των αρμοδίων αρχών των κρατών μελών, κ.ά.